والدین هنگام تمرین موسیقی کودک چه نقشی دارند؟
وقتی کودک در کلاس موسیقی کودک در بابل ثبت‌نام می‌کند، یادگیری او فقط در زمان کلاس اتفاق نمی‌افتد. بخش مهمی از مسیر یادگیری در خانه و در زمان تمرین شکل می‌گیرد.
اما اینجا یک سؤال مهم برای والدین وجود دارد:
پدر و مادر هنگام تمرین کودک باید دقیقاً چه کاری انجام دهند؟
آیا باید کنار کودک بنشینند و تک‌تک نت‌ها را کنترل کنند؟
آیا باید هر روز او را مجبور به تمرین کنند؟
یا بهتر است کاملاً او را به حال خودش بگذارند؟
پاسخ معمولاً جایی بین این دو قرار دارد:
والد باید همراه کودک باشد، اما جای معلم را نگیرد.
پژوهش‌های آموزش موسیقی نیز نشان می‌دهند حمایت مناسب والدین می‌تواند با انگیزه، لذت و استمرار کودک در یادگیری ارتباط داشته باشد؛ در مقابل، فشار بیش از حد می‌تواند تجربه یادگیری را منفی کند. باید قبول کرد که شروع کلاس هنر موسیقی یک بحث است و اینکه بعد آغاز آن چه طور در مشکلات زندگی کلاس موسیقی رها نشود یک مسئله مهم دیگر!
مهم‌ترین نقش والدین: ساختن شرایط مناسب برای تمرین
کودک همیشه خودش نمی‌تواند زمان مناسب تمرین را مدیریت کند.
والد می‌تواند کمک کند که:
زمان مشخصی برای تمرین وجود داشته باشد.
محیط تمرین آرام باشد.
ساز در دسترس کودک باشد.
تمرین به بخش‌های کوتاه تقسیم شود.
زمان تمرین با خستگی و برنامه روزانه کودک هماهنگ باشد.
برای یک کودک، ۱۵ دقیقه تمرین با تمرکز می‌تواند بسیار بهتر از یک ساعت تمرین همراه با دعوا و بی‌حوصلگی باشد.
بنابراین هدف والد نباید فقط این باشد که:
«امروز تمرین انجام شد یا نه؟»
بلکه باید به کیفیت و شرایط تمرین هم توجه کند.
والد نباید معلم دوم کودک شود
یکی از رایج‌ترین اشتباهات این است که خانواده های بابلی، هنگام تمرین دائماً بگویند:
«این نت رو اشتباه زدی.»
«دوباره بزن.»
«آروم‌تر.»
«چرا یادت رفت؟»
«استادت گفته این‌طوری بزن.»
البته والد ممکن است کاملاً از روی دلسوزی این کار را انجام دهد،
اما اگر بیشتر زمان تمرین صرف اصلاح و تذکر شود، کودک ممکن است احساس کند دائماً در حال امتحان دادن است.
بهتر است آموزش تخصصی را به مدرس بسپاریم و نقش خودمان را روی حمایت، نظم و ایجاد انگیزه متمرکز کنیم. شاید اینها فقط برای امروزشان نباشد. در واقع این مباحث به این دلیل مهم هستند که در آینده نه چندان دور، فرزندمان، باید بی آموزند که چه طور بعد از سالها یادگیری موسیقی، اجرایش جلوی دیگران دقیقا شبیه اجرای در خلوت ش باشد و درگیر استرس های مرسوم دیگر هنرجویان موسیقی نشود!
تشویق کودک با تعریف کردن فرق دارد
تشویق مؤثر الزاماً به معنی گفتن «آفرین» بعد از هر اجرا نیست.
بهتر است تلاش مشخص کودک را ببینیم.
مثلاً به جای:
«تو خیلی بااستعدادی.»
بگوییم:
«دیدم این قسمت رو چند بار تمرین کردی و امروز خیلی روان‌تر زدی.»
این نوع بازخورد به کودک نشان می‌دهد که پیشرفت او نتیجه تلاش خودش بوده است.
این موضوع با مقاله «چرا بعضی هنرجوها سریع‌تر از بقیه پیشرفت می‌کنند؟» نیز ارتباط دارد؛ چون سرعت پیشرفت فقط به استعداد وابسته نیست و کیفیت تمرین، بازخورد و استمرار هم اهمیت دارند.
اگر کودک تمرین نمی‌کند، فوراً نگوییم تنبل است
گاهی کودک تمرین نمی‌کند چون واقعاً خسته است.
گاهی تمرین برایش بیش از حد دشوار است.
گاهی نمی‌داند دقیقاً چه طور باید موفق به زدن یک قطعه بشود!
گاهی هم تمرین برای او به یک فعالیت تکراری و خسته‌کننده تبدیل شده است.
پس قبل از گفتن «تو اصلاً تمرین نمی‌کنی»، بهتر است بپرسیم:
«کدوم قسمت تمرین برات سخته؟»
این سؤال می‌تواند مشکل واقعی را مشخص کند.
اگر کودکتان مرتب تمرین می‌کند اما احساس می‌کنید پیشرفتی ندارد، مقاله «چرا تمرین می‌کنم ولی پیشرفت نمی‌کنم؟» می‌تواند مباحث مناسبی برای این موضوع برای شما و دلنگرانی های شما باشد.
تمرین را به مسابقه تبدیل نکنید
یکی از اشتباهات رایج والدین بابلی، مقایسه کودک با دیگران است:
«ببین دوستت چقدر خوب می‌زنه.»
«فلانی هم‌سن توئه ولی خیلی جلوتره.»
این مقایسه ممکن است به جای انگیزه، احساس شکست ایجاد کند.
بهتر است کودک را با خودِ قبلی خودش مقایسه کنیم:
«ماه قبل این قسمت رو نمی‌تونستی بزنی، ولی الان می‌تونی.»
این نوع نگاه به کودک کمک می‌کند پیشرفت خودش را ببیند.
اگر کودک یک روز اصلاً حوصله تمرین نداشت چه؟
یک روز بی‌حوصلگی مسئله بزرگی نیست.
همان‌طور که بزرگسالان همیشه انرژی یکسانی ندارند، کودکان هم همین‌طور هستند.
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که بی‌میلی به یک الگوی دائمی تبدیل شود.
در این شرایط بهتر است علت را بررسی کنیم:
آیا برنامه تمرین طولانی است؟
آیا قطعه برای کودک سخت است؟
آیا کودک از سازش خسته شده؟
آیا فضای تمرین با فشار و دعوا همراه است؟
آیا کلاس و مدرس برای او جذاب هستند؟
اگر کودک بعد از چند جلسه می‌گوید نمی‌خواهد کلاس را ادامه دهد، این موضوع را هم نباید بلافاصله به تنبلی نسبت داد. مقاله «اگر کودک بعد از چند جلسه کلاس موسیقی نخواست ادامه بده، چه کنیم؟» دقیقاً به همین مسئله می‌پردازد.
آیا خانواده باید کنار کودک بنشیند؟
نه همیشه.
در سال‌های ابتدایی ممکن است حضور پدر یا مادر، بسیار کمک کننده باشد، مخصوصاً برای کودکان کم‌سن‌تر.
اما هدف باید این باشد که کودک به‌تدریج استقلال در تمرین را یاد بگیرد.
مثلاً ابتدا والد زمان تمرین را مشخص می‌کند و کنار کودک می‌نشیند.
بعد فقط شروع تمرین را همراهی می‌کند.
در مرحله بعد، کودک خودش تمرین می‌کند و خانواده در پایان درباره تجربه او سؤال می‌پرسد.
این روند به کودک کمک می‌کند موسیقی را فعالیت شخصی خودش بداند، نه کاری که فقط به خاطر نظارت پدر یا مادر انجام می‌دهد.
بهترین جمله‌ای که بزرگترها می‌توانند بعد از تمرین بگویند چیست؟
گاهی به جای اینکه بپرسیم:
«چند بار تمرین کردی؟»
بهتر است بپرسیم:
«امروز کدوم قسمت برات راحت‌تر شد؟»
یا:
«کدوم قسمت هنوز برات سخته؟»
این سؤال‌ها کودک را به فکر کردن درباره فرآیند یادگیری خودش تشویق می‌کنند.
در واقع هدف فقط تمرین بیشتر نیست؛ کودک باید به‌تدریج یاد بگیرد چطور تمرین کند.
والدین چه زمانی باید با استاد صحبت کنند؟
اگر کودک برای مدت طولانی:
از تمرین فرار می‌کند،
از کلاس ناراضی است،
قطعه‌ها برایش بیش از حد سخت هستند،
از اشتباه کردن می‌ترسد،
یا احساس می‌کنید انگیزه‌اش به شکل محسوسی کاهش یافته،
بهتر است والد با مدرس صحبت کند.
گاهی یک تغییر کوچک در تمرین، انتخاب قطعه یا روش آموزش می‌تواند مشکل را حل کند.
خانواده لازم نیست خودش راه‌حل آموزشی طراحی کند؛ بهتر است اطلاعاتی را که در خانه مشاهده کرده با مدرس در میان بگذارد.
یک برنامه ساده برای والدین
برای همراهی بهتر کودک، این پنج اصل کافی است:
۱. زمان مشخصی برای تمرین ایجاد کنید.
۲. محیط آرامی برای تمرین فراهم کنید.
۳. به جای اصلاح دائمی، تلاش کودک را ببینید.
۴. کودک را با دیگران مقایسه نکنید.
۵. اگر مشکل ادامه‌دار شد، با مدرس صحبت کنید.
و یک اصل مهم‌تر از همه:
هدف شما نباید این باشد که کودک هر روز بدون نقص تمرین کند؛ هدف این است که رابطه کودک با موسیقی مثبت و پایدار بماند.
سوالات متداول
آیا والد باید هر روز کودک را مجبور به تمرین کند؟
بهتر است به جای اجبار شدید، یک برنامه منظم و قابل اجرا ایجاد شود. نظم مهم است، اما فشار بیش از حد می‌تواند انگیزه کودک را کاهش دهد.
اگر کودک اشتباه بزند، والد باید او را اصلاح کند؟
اگر اشتباه آموزشی است، بهتر است اصلاح تخصصی را به مدرس بسپارید. والد می‌تواند فقط یادآوری کند که کودک تمرینش را طبق دستور استاد انجام دهد.
روزی چند دقیقه تمرین برای کودک کافی است؟
عدد ثابتی برای همه کودکان وجود ندارد. سن، ساز، سطح هنرجو و شرایط کودک اهمیت دارد. کیفیت تمرین معمولاً از صرفاً طولانی بودن آن مهم‌تر است.
اگر کودک از تمرین فرار می‌کند چه کنیم؟
ابتدا دلیل آن را پیدا کنید. ممکن است تمرین سخت، طولانی، نامناسب یا خسته‌کننده باشد. سپس با مدرس درباره تغییر روش تمرین مشورت کنید.
آیا والد باید همیشه هنگام تمرین کنار کودک باشد؟
خیر. بهتر است حضور والد متناسب با سن کودک باشد و به‌تدریج استقلال او در تمرین افزایش پیدا کند.
جمع‌بندی
والدین نقش مهمی در آموزش موسیقی فرزندشان دارند، اما این نقش به معنی تبدیل شدن به معلم یا ناظر دائمی نیست.
بهترین پدر و مادر، برای یک هنرجوی کودک، کسی نیست که بیشترین تذکر را می‌دهد؛ کسی است که بهترین شرایط را برای یادگیری فراهم می‌کند. ما باید یک گالری پر از خاطرات خوب بسازیم!
زمان مناسب برای تمرین، محیط آرام، تشویق درست، پرهیز از مقایسه و ارتباط با مدرس، معمولاً بسیار مؤثرتر از فشار و تکرار جمله «برو تمرین کن» هستند.
کودک باید به‌تدریج یاد بگیرد که ساز زدن فعالیت خودش است.
اگر امروز خانواده فقط شرایط مناسب را فراهم کند و فردا کودک بتواند خودش ساز را بردارد و تمرین کند، یکی از مهم‌ترین اهداف آموزش موسیقی اتفاق افتاده است:
کودک نه فقط موسیقی، بلکه مهارت مسئولیت یادگیری موسیقی را نیز فرا گرفته است.
