تاریخچه ساز گیتار
از سازهای باستانی تا گیتار در ذهن موسیقی شهر بابل
وقتی صحبت از یادگیری گیتار دربابل میشود، بیشتر افراد به اولین کلاس، آکوردهای ابتدایی یا اجرای آهنگهای محبوب فکر میکنند؛ اما کمتر کسی میداند سازی که امروز در آموزشگاههای موسیقی در ایران تدریس میشود، نتیجه هزاران سال تحول، تغییر و تکامل است.
ریشههای گیتار به بیش از ۵ هزار سال قبل و سازهای زهی دستهدار تمدنهای باستانی خاورمیانه بازمیگردد و گیتار کلاسیک امروزی در قرن نوزدهم با طراحی آنتونیو دِ تورس در اسپانیا شکل استاندارد خود را پیدا کرد.
اگر عبارتهایی مانند «تاریخ گیتار»، «گیتار از کدام کشور آمده است؟»، «اولین گیتار جهان» یا «گیتار چگونه به شکل امروزی رسید؟» را جستجو کردهاید، این مقاله دقیقاً برای پاسخ به همین پرسشها نوشته شده است. پیشنهاد میکنیم کتاب نگاهی به تاریخ موسیقی و گیتار از نوشته های استاد حامد پرند را مطالعه بفرمایید. مباحث مفصل و جالبی در فصل های مختلف برای شما هنردوستان جمع آوری شده که میتواند بسیار مفید باشد.
شناخت گذشته یک ساز، فقط یک موضوع تاریخی نیست؛ بلکه به هنرجوی موسیقی کمک میکند هنگام انتخاب ساز، درک بهتری از صدای آن، شیوه نوازندگی و جایگاهش در موسیقی جهان پیدا کند. به همین دلیل بسیاری از هنرجویانی که برای کلاس گیتار در بابل ثبتنام میکنند، پیش از شروع آموزش، درباره پیشینه این ساز نیز کنجکاو هستند.
آیا گیتار یک ساز اسپانیایی است؟
پاسخ کوتاه، «تا حد زیادی بله» است؛ اما داستان گیتار بسیار قدیمیتر از اسپانیاست.
پژوهشهای موسیقیشناسی نشان میدهد که اجداد گیتار امروزی را باید در خانواده سازهای زهی دستهدار جستوجو کرد؛ سازهایی که هزاران سال پیش در تمدنهای خاورمیانه، مصر و بینالنهرین وجود داشتند. این سازها در طول قرنها به اروپا راه یافتند و بهتدریج شکل ظاهری و شیوه ساخت آنها تغییر کرد.
بسیاری از پژوهشگران معتقدند گیتار امروزی نتیجه تکامل چندین نسل از سازهایی مانند لوت (Lute) و ویهولا (Vihuela) است که در اروپا رواج داشتند.
منابع: Encyclopaedia Britannica، Grove Music Online.
چرا نام اسپانیا همیشه کنار گیتار دیده میشود؟
اگرچه ریشههای گیتار به دوران بسیار قدیمی بازمیگردد، اما کشوری که بیشترین نقش را در شکلگیری گیتار کلاسیک امروزی داشته، اسپانیاست.
در قرن نوزدهم، سازنده مشهور اسپانیایی آنتونیو دِ تورس خورادو
(Antonio de Torres Jurado) با تغییر اندازه بدنه، طراحی داخلی و ساختار ساز، استانداردی را ایجاد کرد که هنوز هم پایه طراحی بیشتر گیتارهای کلاسیک جهان است.
به همین دلیل، در بسیاری از کتابهای مرجع موسیقی، از او با عنوان پدر گیتار کلاسیک مدرن یاد میشود.
گیتار چگونه به یکی از محبوبترین سازهای دنیا تبدیل شد؟
در گذشته، گیتار بیشتر در موسیقی محلی اروپا استفاده میشد، اما در قرن بیستم شرایط تغییر کرد.
رشد صنعت ضبط موسیقی، ظهور موسیقی جَز، راک، بلوز، فلامنکو و سپس موسیقی پاپ باعث شد میلیونها نفر در سراسر جهان به یادگیری این ساز علاقهمند شوند.
امروزه گیتار فقط یک ساز کلاسیک نیست؛ بلکه در سبکهای مختلفی مانند:
موسیقی کلاسیک
فلامنکو
پاپ
راک
بلوز
جز
کانتری
موسیقی تلفیقی
نقش مهمی دارد.
همین تنوع باعث شده است افرادی با سلیقههای کاملاً متفاوت، گیتار را بهعنوان اولین ساز خود انتخاب کنند.
گیتار چه زمانی وارد ایران شد؟
ورود گیتار به ایران به اواخر دوره قاجار و سپس دهههای ابتدایی قرن بیستم نسبت داده میشود، اما محبوبیت گسترده آن بیشتر از دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ آغاز شد.
با گسترش آموزش موسیقی، انتشار کتابهای آموزشی و افزایش اجراهای صحنهای، گیتار به یکی از پرطرفدارترین سازهای آموزشی در ایران تبدیل شد.
امروز اگر درباره آموزش گیتار در بابل یا دیگر شهرهای ایران جستجو کنید، خواهید دید که گیتار در سبکهای کلاسیک، پاپ، فینگر استایل و الکتریک، از پرتقاضا ترین دورههای آموزشی است.
چرا گیتار هنوز اولین انتخاب بسیاری از هنرجویان است؟
یکی از دلایل محبوبیت گیتار، انعطاف بالای آن است.
شما میتوانید با این ساز:
قطعات کلاسیک اجرا کنید.
خوانندگی خود را همراهی کنید.
در گروه موسیقی بنوازید.
آهنگسازی را آغاز کنید.
حتی به اجرای حرفهای روی صحنه برسید.
به همین دلیل، هنگام جستجوی عباراتی مانند «چه سازی یاد بگیرم؟» یا «بهترین ساز برای شروع موسیقی چیست؟»، گیتار تقریباً همیشه یکی از پیشنهادهای اصلی منابع آموزشی معتبر جهان است.
آیا شناخت تاریخچه گیتار به یادگیری بهتر کمک میکند؟
بله.
مطالعات آموزش موسیقی نشان میدهد هنرجویانی که با پیشینه فرهنگی و تاریخی ساز خود آشنا هستند، ارتباط عمیقتری با فرآیند یادگیری برقرار میکنند.
وقتی بدانید سازی که امروز در دست گرفتهاید، نتیجه چندین قرن تکامل هنری و فنی است، تمرین کردن فقط تکرار چند آکورد نخواهد بود؛ بلکه ادامه مسیری است که هزاران نوازنده و سازنده در طول تاریخ شکل دادهاند.
جمعبندی
گیتار تنها یک ساز محبوب نیست؛ بلکه یکی از مهمترین دستاوردهای تاریخ موسیقی جهان به شمار میرود. از سازهای زهی باستانی تا طراحی استاندارد گیتار کلاسیک در اسپانیا و سپس حضور در سبکهای مختلف موسیقی، این ساز مسیر طولانی و پرفرازونشیبی را طی کرده است.
اگر قصد دارید با شناخت بیشتر وارد دنیای موسیقی شوید یا برای شرکت در کلاس گیتار در بابل تحقیق میکنید، آشنایی با تاریخچه گیتار میتواند نگاه شما را نسبت به این ساز عمیقتر کند و انتخاب آگاهانهتری برای مسیر هنری آیندهتان بسازد.
منابع علمی و مرجع:
Encyclopaedia Britannica – Guitar
Grove Music Online (Oxford University Press)
The Cambridge Companion to the Guitar (Cambridge University Press)
Smithsonian National Museum of American History
Anthony Baines, The Oxford Companion to Musical Instruments
